Betalen voor spaargeld komt eraan…

Het duurt niet lang meer voordat consumenten rente moeten gaan betalen over hun spaargeld, denken analisten.

In het kort
Nederlandse banken betalen jaarlijks al €550 mln aan de ECB voor het stallen van overtollig kasgeldZonder compenserende maatregelen loopt de rekening verder op als Frankfurt donderdag de depositorente verder verlaagtHet lijkt erop dat de ECB erop aanstuurt dat de banken klanten op negatieve spaarrentes gaan trakteren
Het zal niet meer lang duren voordat ook consumenten rente moeten gaan betalen over hun spaargeld, zo klinkt het steeds vaker onder analisten. Het kasgeld dat Nederlandse banken iedere dag overhouden en verplicht bij de Europese Centrale Bank stallen, kost ze op dit moment, vanwege de negatieve depositorente, ruim een half miljard euro per jaar. Dit bedrag zal verder oplopen als de ECB de rente verder verlaagt.

‘Nederlandse banken hebben bij elkaar €138 mrd aan overtollige liquiditeiten, en daar betalen ze 0,4% over’, stelt Elwin de Groot van Rabobank. ‘Dus reken maar uit.’ Met €550 mln zijn de Nederlandse banken goed voor 8% van de €7,2 mrd die de ECB de banken in de eurozone jaarlijks in rekening brengt. Voor bijvoorbeeld ABN Amro komt de heffing uit Frankfurt uit op €120 mln, ongeveer 5% van de jaarwinst.

Kosten doorberekenen
‘De kosten doorberekenen is risicovol en politiek impopulair. Maar wat moet, dat moet’• Alistair Ryan van Bank of America Merrill Lynch
De verwachting is dat Frankfurt de depositorente geleidelijk verlaagt naar -0,7% in de zomer van 2020, waarbij de eerste stap later deze week wordt gezet. Als dat gebeurt, zijn de Nederlandse banken nagenoeg een miljard euro kwijt. De ECB overweegt wel een compenserende maatregel in te voeren, maar het is nog onduidelijk hoe die eruit zal zien.

Voor de banken zit er niets anders op dan die kosten door te berekenen aan de klant, denkt Alistair Ryan van Bank of America Merrill Lynch. ‘Wij geloven dat een golf van negatieve spaarrentes op komst is’, schrijft hij in een rapport. ‘De kosten doorberekenen is risicovol en politiek impopulair. Maar wat moet, dat moet. Het komt eraan. Het is aan de ECB om aan consumenten uit te leggen dat dit precies is wat de bedoeling is van negatieve rentes.’

Banken kijken vooral naar elkaar. Veel instellingen rekenen de heffing van de ECB al door aan bedrijven en vermogende particulieren, maar ze vrezen allemaal dat gewone spaarders hun biezen pakken als zij als eerste de vergoeding negatief maken. Toch zei topman Ralph Hamers van ING bij de halfjaarcijfers niet uit te kunnen sluiten dat zijn bank de stap zal zetten.

Hamers’ collega bij de Volksbank, Maurice Oostendorp, liet onlangs weten in de komende maanden ‘in gesprek’ met zijn klanten te gaan over de negatieve rente. Over de uitkomst van dit ‘gidsende onderzoek’ durft hij niets te voorspellen, maar het zal wel ‘meegenomen worden in het beleid’. Het lijkt erop dat Oostendorp denkt zijn klanten te moeten voorbereiden op het onvermijdelijke. Overigens kan er natuurlijk ook voor worden gekozen andere bankproducten, zoals een betaalrekening, flink duurder te maken

Overtollig kasgeld reduceren
In een recent gepubliceerde studie stelt de ECB dat individuele banken hun overtollig kasgeld bijvoorbeeld kunnen reduceren door meer geld uit te lenen, of door effecten aan te kopen. Probleem is alleen dat dit voor het bancaire systeem als geheel niets oplost. Het leidt er slechts toe dat de liquiditeit bij een andere bank belandt.

Banken kunnen hun reserves wel omzetten in contanten en het vervolgens onder het spreekwoordelijke matras leggen. Volgens Ryan nam de hoeveelheid contanten die de banken in de eurozone in de kluis legden met 50% toe toen het depositotarief van -20 naar -40 basispunten werd verlaagd. Maar met €80 mrd is dit nog steeds een relatief kleine hoeveelheid. In totaal zit er €1800 mrd aan overliquiditeit in het systeem van de eurozone. De analisten van de Amerikaanse bank schatten de kosten van de opslag en verzekering van het fysieke geld op 0,5% à 1,0%.

Een significante verdere verlaging van het depositotarief zou het voor de banken al snel interessant maken om het geld inderdaad fysiek op te slaan. In Zwitserland gebeurt dit vermoedelijk al. Daar bedraagt de depositorente -0,75% en geeft de centrale bank aan dat inmiddels 90% van de ZFr 1000-bankbiljetten uit circulatie is verdwenen.